SQL Server ASP.NET C# Kitabı

SQL Server’in sürekli kullanılabilirlik için desteklediÄŸi iÅŸlemlerden biri de replication modelidir. Replication kısaca verileri merkezi konumdan alıp farklı konumlarda yedekleme iÅŸlemidir. SQL Database Replication modelinde kullanılan kavramları açıklayıp bu modelin nasıl oluÅŸturulacağını örneklendirelim. Replication yöntemi tüm SQL Server’in tüm sürümlerinde gerçekleÅŸtirilebilir. Express sürümü, Merge ve Transactional replication yöntemlerinde sadece subscriber olarak kullanılabilir.

Publisher (Yayıncı): Üye veritabanlarına veri gönderen merkezi sunucu ya da veritabanı. Replikasyondaki kaynak verinin bulunduğu yerdir.
Subscriber (Abone): Merkezi veritabanından verileri alan sunucu ya da veritabanı. Abonele varsayılan olarak merkezi veritabanının salt-okunur (read-only) kopyasına sahiptir ancak farklı bir konfigürasyonla abonelerde de değişikliğe izin verilebilir veya yapılan değişiklikler merkezi veritabanına yansıtılabilir.
Distributor (Dağıtıcı): Yayıncı ile abone arasındaki veri akışını yöneten sunucu. Bu amaçla distribution isimli veritabanına sahiptir. Bu veritabanında veri ve şema bazında yapılmış değişiklikler tutulur. Bir veritabanı sunucusu aynı anda hem publisher hem de distributor rolünde olabilir.
Article (Makale): Yayıncı tarafından yayınlanan içerik. VTYS’de üye sunuculara gönderilecek veritabanı nesneleridir (table, view, stored procedure). Makale koleksiyonu publication (yayın) olarak tanımlanır.
Push ve Pull Subscription (Abonelik gönderme ve çekme): Push subscription’da distributor verileri subscriber veritabanına kopyalar. Bu yöntemde iÅŸin yükünü distributor çeker. Pull subscription’da ise subscriber kendisi distributor’dan verileri çeker yani iÅŸin yükü abonelere verilmiÅŸ olur.

Replikasyon Topolojileri (Modelleri)
Replikasyon topolojileri, bu yöntemdeki başrollerin (yayıncı, dağıtıcı, abone) sayısını ve fiziksel konumlarını temsil eder.

Central publisher (Merkezi yayıncı): En çok kullanılan topoloji olup bir sunucu yayıncı ve dağıtıcı diğer sunucu veya sunucular abone/aboneler olarak yapılandırılır.

Central subscriber (Merkezi abone): Tek abone/çoklu yayıncı modeline sahip olup data warehouse sistemlerinde kullanılan bir topolojidir. Birden fazla sunucu/veritabanı verilerini tek bir sunucu/veritabanına replike eder.

Central publisher with remote distributor (Merkezi yayıncı/Uzak dağıtıcı): Bu topolojide distribution veritabanı publisher dışındaki baÅŸka bir sunucuda bulunur. Bu topoloji yoÄŸun replikasyon iÅŸlemlerin olduÄŸu sistemlerde Publisher’in iÅŸ yükünü azaltmak için tercih edilir.

Publishing subscriber: Çift yönlü bir topoloji olup yayıncı sunucu/veritabanı aynı zamanda başka bir sunucunun abonesi olarak tasarlanır. Bu senaryoda iki sunucu aynı veriyi yayınlar. Bu model zayıf veya maliyetli bağlantıya sahip abonelere yayın yapılacağı kullanışlı olur.

Central distributor (Merkezi dağıtıcı): Birden fazla yayıncının yayınını abonelerine dağıtan tek bir dağıtıcının olduğu topolojidir.

Replikasyon Türleri
SQL Server sisteminde üç temel replikasyon türü bulunmaktadır;

Snapshot Replication: Static replication olarak ta bilinen Snapshot Replication en basit replikasyon türü olup her defasında kaynak veritanındaki tüm verileri baÄŸlı abonelere toplu olarak yükler. Snapshot replication’da daha önce abonelere hangi verilerin gönderildiÄŸine bakılmaz. Bu iÅŸlemi full backup’ın karşı tarafa restore edilmesi gibi düşünebiliriz. Merkezi veritabanından her defasında tüm data article’leri çıkarması ve abonelere taşıması hem zaman hem de kaynaklar açısından maliyetli olabilmektedir. Bu yüzden bu modeli az transaction iÅŸlemlerinin yapıldığı VTYS’lerde veya üyelerin sil baÅŸtan yapılandırılması gereken durumlarda kurmak daha elveriÅŸli olacaktır.

Transactional Replication ynamic replication olarak ta bilinen bu yöntem Snapshot Replication’tan farklı olarak incremental modele sahiptir yani sadece son yapılmış replikasyon iÅŸleminden bu yana gerçekleÅŸmiÅŸ deÄŸiÅŸiklikleri üye veritabanlarına adım adım yansıtır. Bunu da merkezi veritabanındaki log dosyasını dinleyerek gerçekleÅŸtirir. DeÄŸiÅŸiklikler üyelere gerçek zamanlı gönderilebildiÄŸi gibi belli peryotlarda da gönderilebilir. Bu yöntem çok yoÄŸun transaction iÅŸlemlerinin yapıldığı sistemlerde tercih edilir.

Merge Replication : Transactional Replication gibi incremental özelliÄŸe sahip olan bu yöntem çift yönlü bir replikasyon sunar yani hem publisher tarafındaki deÄŸiÅŸikliÄŸi subscriber’a yansıtır hem de subscriber tarafındaki deÄŸiÅŸikliÄŸi publisher’a yansıtır. En karmaşık yapıya sahip olan bu yöntemde veri çakışmaları yaÅŸanabilmektedir. Bu yöntem genellikle birden fazla üyenin bulunduÄŸu topolojilerde bir üyenin yaptığı deÄŸiÅŸikliÄŸi hem merkeze hem de diÄŸer üyelere yansıtılması durumunda veya kullanıcıların online/offline çalışabildiÄŸi projelerde (baÄŸlantısız ve mobil uygulamalar) tercih edilir. Merge Replication’dan farklı olarak bir veri üzerindeki tüm deÄŸiÅŸiklikleri deÄŸil sadece son deÄŸiÅŸikliÄŸi karşı tarafa gönderir. ÖrneÄŸin bir kayıt üzerinde 5 kere düzenleme yapıldıysa Transactional Replication’da bu 5 günceleme de karşı tarafa yansıtılır fakat Merge Replication’da sadece son güncelleme gönderilir.

Transactional ve Merge replikasyonların snapshot replikasyondan temel farkı sadece deÄŸiÅŸiklikleri abonelere yansıtmaları ve veri yerine transaction ifadelerini abonelere taşımalarıdır. Snapshot ve Transactional replikasyonlar tek taraflı oldukları için bu yöntemlerde abonelerin salt okunur olarak düzenlenmesi daha anlamlı olacaktır. Aksi takdirde yayıncı ve üyeler arasında veri bütünlüğü saÄŸlanamayabilir. Bununla birlikte Transactional replication yönteminde “Updatable Subscriptions for Transactional Replication” seçeneÄŸi aktif yapılarak üyelerdeki deÄŸiÅŸiklik de merkeze yansıtılabilir.

Hangi replikasyon türünü seçersek seçelim öncelikle yayıncı ile üyeleri ÅŸema/veri düzeyinde senkronize etmek gerekir. Bunun için yayıncının full backup’ı alınıp üyeler restore edilir. Bu iÅŸlem veritabanı yöneticisi tarafından manual yapıldığı gibi SQL server tarafından replikasyonun ilk adımı olarak ta yapılabilir.

Replikasyon Agent’leri
Replikasyon modelinde süreç Sql Server Agent servisi ve bunun altında çalışan bağımsız agentler tarafından yönetilir. SQL Agent C:\Program Files\Microsoft SQL Server\90\COM altında bulunan bu agentleri çalıştırarak işlemleri yürütür. Bu agentler şunlardır;

Snapshot Agent (Snapshot.exe): Yedek veritabanını hazırlamak amacıyla kaynak veritabanındaki nesnelerin şemasını ve veri dosyalarını hazırlayıp snapshot klasörüne ekler. Tüm replikasyon yöntemlerinde etkili olup distributor tarafında çalışır.

Distribution Agent (distrib.exe): Snapshot klasörüne eriÅŸip ÅŸema ve verileri üyelere kopyalarak onları ilklendirir ve distribution veritabanındaki deÄŸiÅŸiklikleri abonelere aktarır. Aktarım iÅŸlemi pull (çekme) yöntemini kullanıyorsa bu agent, distributor üzerinde, push (gönderme) yöntemini kullanıyorsa distributor üzerinde çalışır. Snapshot ve transactional replication’da kullanılır.

Log Reader Agent (Logread.exe): Sadece Transactional replication’da çalışıp publisher veritabanına ait transactional logları okuyup dağıtıcıya (distribution database) aktarır. Bu agent, dağıtıcı tarafında çalışır.

Queue Reader Agent (qrdrsvc.exe): Aboneler tarafında Microsoft Message Queue’da (MMQ) veya SQL Server’in kendisine ait kuyrukta bekleyen deÄŸiÅŸiklikleri yayıncıya aktarmak için kullanılır. Dağıtıcıda çalışan bu agent Transactional replication’da seçmeli olarak çalışır. Bu agent’in devreye girmesi için “Queued Updating” seçeneÄŸinin aktifleÅŸtirilmesi gerekir.

Merge Agent (replmerg.exe): Snapshot ve transactional replication yöntemlerinde abone veritabanının ilklendirilmesi, distribution veritabanındaki deÄŸiÅŸikliklerin abone veritabanına yansıtılması Distribution Agent tarafında yapılmaktaydı. Distribution Agent, Merge Replication yönteminde devreye girmez. Distribution Agent’in yaptığı bu iÅŸi Merge Replication’da Merge Agent üstlenir. Yayıncı ve ona ait aboneler arasında yayın senkronizasyonu saÄŸlayan bu agent, Pull (çekme) yönteminde, subscriber üzerinde, push (gönderme) yönteminde publisher üzerinde çalışır.

Bu agent’lerin hangi replikasyon yönteminde devreye girdikleri aÅŸağıdaki tabloda gösterilmiÅŸtir.

Distribution Database
Distribution veritabanı yayıncı ile ona bağılı aboneleri veri ve şema düzeyinde senkronize etmek için kullanılır. Bu amaçla abonelere yansıtılmayı bekleyen transactionları saklar. Transactionlar aboneler tarafından başarılı bir şekilde alınıp restore edilinceye kadar distribution veritabanında saklı tutulur. Distribution veritabanındaki bazı önemli sistem tabloları şunlardır;

MSmerge_history: Abonelerin önceki güncellemeleri hakkındaki bilgiyi içerir.
MSmerge_agents : Merge agent’leri hakkındaki bilgileri içerir.
MSdistribution_agents: Distribution agent’leri hakkında bilgi içerir.
MSdistribution_history : Distribution agent’lerin geçmiÅŸteki iÅŸlemlerini içerir.
MSlogreader_agents : Yerel dağıtıcıdaki log reader agent’ler hakkında bilgi içerir.
MSlogreader_history : Log reader agent’lerinin geçmiÅŸteki iÅŸlemlerini içerir.
MSrepl_commands: Replike edilmiş komutları içerir.
MSrepl_errors: Başarısız olmuş replikasyon işlemlerini içerir.
MSrepl_transactions: Replike edilmiş her transaction için tek satır içerir.
MSrepl_version : Tek bir satıra sahip olup mevcut replikasyonun sürümü hakkında bilgi verir.

Bu makalede replikasyonla ilgili terminolojiyi anlatmaya çalıştık. Sonraki makalede SQL 2000 ve 2005 üzerinde replikasyon türlerinin nasıl kurulacağını örneklendireceğiz.

Kaynakça:
msdn.microsoft.com
www.sbeeh.com
www.databasejournal.com
www.dell.com